artystyczna pracownia drukarska

baza wiedzy

Ze względu na specyfikę technologii druku oraz wielość narzędzi i materiałów potrzebnych do druku typograficznego, przez wiele lat powstała duża ilość termniów, które mogą wymagać wyjaśnienia, a które stosuje się również w innych technologiach drukarskich lub typografii. Aby poruszać się w terminologii, przygotowaliśmy słowniczek z najpopularniejszymi terminami.

(treść jest własnością intelektualną autora, zakaz kopiowania i przedruku bez zgody)

 

 

Akcydens-druk okolicznościowy, zawierający z reguły krótki tekst.

Antykwa Półtawskiego-to krój pisma zaprojektowany w 1928 roku przez Adama Półtawskiego. Czcionki pierwszy raz odlane zostały w 1931 roku, w firmie Jan Idzikowski i spółka. Jest to dwuelementowa antykwa klasycystyczna.

Arkusz drukarski-podłoże określonego formatu, na którym drukowane są "Użytki"

Atlantic-krój pisma powstały jako prosta odmiana kroju Announcement zaprojektowanego w odlewni American Type Founders w 1917. Jest pisanką.

 

Baccarat to krój pisma powstały na bazie kroju Edel Grotesque. Adaptacji dokonała odlewnia Jana Idzikowskiego w roku 1922. Do roku 1973 nazwa Baccarat dotyczyła tylko i wyłącznie odmiany szerokiej kroju, natomiast wąska odlewana była pod nazwą Helios. W roku 1973 nastąpiło przeprojektowanie kroju przez Mariana Sztukę.

Blok-krój pisma powstały z adaptacji dwóch innych krojów. Odmiany normalne z zaadoptowania Hermes Grotesk produkowanego w odlewni Williama Wöllmera. Odmiana wąska występująca pod nazwą Apis powstała na bazie kroju Block odlewanego przez Hermann Berthold AG. Adaptacji dokonała odlewnia czcionek Jana Idzikowskiego w Warszawie.

 

Cycero - jednostka miary w typografii równa 12 punktom typograficznym co w przeliczeniu na system metryczny daje 4,5113 mm.

Cyklop jest pismem dwuelementowym i bezszeryfowym. Krój powstał w odlewni Jana Idzikowskiego około 1931 roku.

Czcionka-Podstawowy materiał zecerski służący do druku typograficznego.

 

Didot jest systemem miar typograficznych, służącym do określania "stopni pisma".

 

Firet-kwadrat o boku równym danemu stopniowi pisma.

Giser, gisernia - oba określenia, dziś właściwie zapomniane - dotyczą odlewania ołowianych czcionek. Gisernia - inaczej odlewnia, giser - pracownik odlewni zajmujący się odlewaniem czcionek.

 

Impozycja to proses rozłożenia drukowanej pracy na arkuszu.

Interlinia jest dodatkowym odstępem między kolejnymi wierszami tekstu.

Introligator to profesja związana nierozłączni z drukarstwem. Zadaniem introligatora jest dalsza obróbka tego co zostało wydrukowane, tak aby uzyskało swoją ostareczną formę. Może to być szycie, klejenie (książek, bloków), oprawianie, bigowanie, kaszerowanie, przycinanie i wiele innych czynności.

 

Justunek to niedrukowalny materiał zecerski, którego zadaniem jest justowanie składu.

 

Kaszta-szuflada lub płaski pojemnik z przegródkami do przechowywania kompletu czcionek i drobnego justunku.

Kwadrat to jednostka miary równa 48 punktom typograficznym co w systemi mertycznym daje wymiar 18,04 mm. Jest równy 2 półkwadratom lub 4 cycerom.

 

Linia

Linotyp-maszyna do skłądania i odlewania wierszy. Wynalazcą linotypu był Ottmar Mergenthaler. Wynalazek znacznie przyspieszył proces składania tekstu. Pierwszy linotyp w Polsce został zainstalowany w poznańskiej drukarni w 1901 roku.

Liternictwo-to projektowanie krojów pisma oraz zapisywanie ich na nośnikach w postaci fontów i czcionek.

 

Łam-wiersze złożonego tekstu w układzie blokowym, chorągiewkowym lub ześrodkowanym.

 

Materiał zecerski (ślepy materiał)

Matryca

Minuskuły

Modena-To krój pisma zaprojektowany w roku 1923 jako Ratio Latein przez Fredricha W. Kleukensa. Jest modyfikowaną antykwą klasycystyczną.

 

Nakład

Narew to krój pisma zaprojektowany w odlewni Jana Idzikowskiego w roku 1937. Należy do grupy pisanek.

Nil-czcionka wzorowana na kroju Memphis. Szeryfowa antykwa linearna, odlana została po raz pierwszy w odlewni Idzikowskiego w Warszawie w 1934 roku.

Nysa-czcionka jest przeróbką kroju Mondial zaprojektowanego przez Hansa Bohna w 1936 roku. Tą pseudoklasycystyczną antykwę po raz pierwszy odlał Jan Idzikowski w roku 1938. Wówczas funkcjonowała pod nazwą Olza.

 

Odsadki

 

Paneuropa-Krój pisma będący linearną antykwą bezszeryfową. Paneuropa jest przeróbką kroju Futura Paula Rennera, przeróbki dokonała odlewnia Jana Idzikowskiego w Warszawie w roku 1931.

Pismo dwuelementowe

Pismo jednoelementowe

Półgruby

Półkwadrat

Punkt typograficzny to specyficzna jednostka miary, któa została wyprowadzona ze stopy królewskiej (zwanej również francuską lub paryską). Jednostka została opracowana w XVIII wieku i stosowana jest powszechnie do dzisiaj, równeż we współczesnym drukarstwie. Początkowo 1 punkt typograficzny jest równy 0,3759 mm. Współczesny punkt typograficzny, postscriptowy róny jest 0,3528 mm. Różnica wynika z zastosowania jako miary podstawowej stopy angielskiej, która różni się od stopy francuskiej.

Półkwadrat jest jednostą miary równą 24 punktom typograficznym. Stanowi połowę kwadratu (48 p.) lub 2 cycera (12 p.) i w przeliczeniu na system metryczny jest równy 9,02 mm.

 

Rex to pismo jednoelementowe i  bezszeryfowe. Krój zaprojektowany w roku 1930, w odlewni czcionek Jana Idzikowskiego, w Warszawie.

Rodzina pism to zbiór odmian pisma zaprojektowanych wg wspólnej zasady graficznej.

 

Skład-jest rezultatem pracy składania.

Stop - dziś może już pojęcie mniej oczywiste, ale wśród starych drukarzy dalej funkcjonujące. W czasach, gdy czcionki odlewało się z metalu, wykorzystywano do tego stop drukarski. Składowymi stopu był ołów, antymon i cyna. W zależności od przeznaczenia stopu, skład tych matali w stopie mógł być różny. Najtwardszy był stop czcionkowy, który składał się z antymonu w ilościach od 19% do 26%, około 7 % cyny i reszty ołowiu. Dawało to najwyższą temperaturę topnienia spośród stopów drukarskich. Stopy linotypowe, justunkowe i monotypowe były uboższe w antymon i cynę, zawierały więcej ołowiu. Cechowały się niższą temperaturą topienia i mniejszą twardością.

Stopień pisma

 

Typograf

Typografia-kongenialne projektowanie ułatwiające czytanie, odbiór treści oraz orentację w strukturze informacji.

 

Udina to krój pisma -pisanka kaligraficzna. Zaprojektowana jako Ariston pzez Martin'a Wilke'go odlana pierwszy raz została w firmie H. Berthold w roku 1932. Zdigitalizowana jako font Aritus D (wersja bez polskich znaków).

Użytek

 

Wiersz

Wisła to krój pisma powstały z adaptacji kroju Butterfly zaprojektowanego przez Willy'ego Schumann'a w roku 1927. Adaptacji dokonała rok później odlwenia Jana Idzikowskiego w Warszawie. Należy do grupy pisanek.

 

Zecer - najprościej mówiąc to pracownik zecerni. W uproszczeniu można powiedzieć, że zajmował się składem. Niemniej poza skłądem zecerzy zajnowali się również wymyślaniem logotypów i składaniem ich do druku z materiału zecerskiego jakim były czcionki i linie.

Zecernia - dział drukarni, w której wykonywany był/jest skład do druku typograficznego, a po wydrukowaniu również rozłożenia spowrotem czcionek w odpowiednie miejsca w kasztach.

Strona wykorzystuje COOKIES w celach statystycznych, bezpieczenstwa oraz prawidlowego dzialania serwisu. Jesli nie wyrazasz na to zgody, wylacz obsluge cookies w ustawieniach Twojej przegladarki. (Wiecej informacji znajduje sie tutaj.) Rozumiem, nie pokazuj wiecej tego komunikatu.